Treść artykułu

Co do zasady, podatnikowi, który wykorzystuje towary w swojej działalności przysługuje prawo do odliczenia VAT. W przypadku jednak, gdy podatnik wiedział lub mógł wiedzieć o tym, że transakcja odbywa się z nadużyciem lub oszustwem w zakresie VAT, odmawia się prawa do odliczenia VAT, a podmiot taki pociągnięty jest odpowiedzialności.

W celu zachowania prawa do odliczenia VAT nabywca powinien dochować należytej staranności podczas podejmowania decyzji o przeprowadzeniu transakcji. Oznacza to, że powinien podjąć działania, których racjonalnie można by od niego oczekiwać, aby zidentyfikować, że transakcja nie ma na celu oszustwa.

Innymi słowy, należyta staranność w VAT to zestaw czynności i działań, które powinien wykonać podatnik, a które następnie będą rozpatrywane przez urzędników skarbowych sprawdzających rozliczenia VAT wykonywane w ramach działalności gospodarczej. Wytyczne znajdują się w dokumencie pt. „Metodyka w zakresie oceny dochowania należytej staranności przez nabywców towarów w transakcjach krajowych” (Metodyka), opublikowanym 25 czerwca 2018 r. przez Ministerstwo Finansów.

Ważne

Metodyka stanowi swoisty „drogowskaz" dla przedsiębiorcy. Podjęcie przez podatnika działań w niej wskazanych, istotnie zwiększa prawdopodobieństwo dochowania przez niego należytej staranności i zmniejsza ryzyka zakwestionowania odliczenia VAT.

Jak dochować należytej staranności?

Istnieją trzy drogi dowiedzenia “staranności” przez podatnika. W takiej sytuacji podatnik powinien:

  • Podjąć przykładowe działania, które są wskazane w Metodyce;
  • Wykazywać, że dochował należytej staranności przy zawieraniu transakcji w dowolny sposób, nawet jeśli zaistnieją opisane w Metodyce przesłanki wystąpienia ryzyka udziału w oszustwie podatkowym;
  • Podjąć przykładowe działania oraz dokonać płatności za pośrednictwem mechanizmu podzielonej płatności, czyli split payment, co daje zdecydowanie najszerszą ochronę.

Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych. Procedura należytej staranności w rozliczeniach podatkowych

Kogo dotyczą obecne przepisy?

Odpowiedzialność podmiotów zbiorowych uregulowana jest poprzez przepisy ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (dalej: Ustawa). Zgodnie z Ustawą podmiotem zbiorowym jest osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, z wyłączeniem Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego i ich związków. Ponadto podmiotem zbiorowym jest również spółka handlowa z udziałem Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub związku takich jednostek, spółka kapitałowa w organizacji, podmiot w stanie likwidacji oraz przedsiębiorca niebędący osobą fizyczną, a także zagraniczna jednostka organizacyjna.

Wyżej wymienione podmioty zbiorowe, zgodnie z zasadami określonymi w Ustawie, podlegają odpowiedzialności za czyny zabronione pod groźbą kary jako przestępstwa lub przestępstwa skarbowe. W obecnym stanie prawnym, aby jednak nałożyć stosowną karę na podmiot zbiorowy, wymagane jest ustalenie sprawcy przestępstwa (osoby fizycznej) i ukaranie jej wyrokiem sądu. Dopiero po ustaleniu sprawcy (osoby fizycznej) możliwe jest nałożenie kar na podmiot zbiorowy.

W obecnym stanie prawnym, jak stanowi art. 5 Ustawy, podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności, jeżeli do popełnienia czynu zabronionego doszło w następstwie:

1) co najmniej braku należytej staranności w wyborze osoby fizycznej, o której mowa w art. 3 pkt 2 lub 3, lub co najmniej braku należytego nadzoru nad tą osobą – ze strony organu lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego;

2) organizacji działalności podmiotu zbiorowego, która nie zapewniała uniknięcia popełnienia czynu zabronionego przez osobę, o której mowa w art. 3 pkt 1 lub 3a, podczas gdy mogło je zapewnić zachowanie należytej staranności, wymaganej w danych okolicznościach, przez organ lub przedstawiciela podmiotu zbiorowego.

Należy wspomnieć, że powyższe sankcje w obecnym stanie prawnym są trudne do nałożenia, a co za tym idzie przepisy Ustawy nie znajdują zbyt szerokiego zastosowania.

Zmiany, które zapowiada Ministerstwo Sprawiedliwości

Planowane są zmiany przepisów regulujących odpowiedzialność podmiotów zbiorowych, zawarte w projekcie Ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary z 5 września 2018 r. (dalej: Projekt).

Z treści Projektu wynikają zmiany umożliwiające pociąganie do odpowiedzialności podmioty zbiorowe, bez obowiązku ustalenia sprawcy przestępstwa, czyli konkretnej osoby fizycznej, czyli urzeczywistnienie koncepcji tzw. „winy anonimowej”

Z jednej strony zmiany przepisów dają organom możliwość efektywnego prowadzenia postępowań i pociągania podmiotów zbiorowych do odpowiedzialności, poprzez nakładanie bezpośrednio na te podmioty sankcji. Z drugiej jednak strony, przepisy wynikające z Projektu wprowadzają pewne mechanizmy, umożliwiające obronę przed odpowiedzialnością oraz poniesieniem sankcji.

Warunki odpowiedzialności

Zgodnie z przepisami wynikającymi z Projektu, warunkiem odpowiedzialności jest, aby do wyczerpania znamion czynu zabronionego doszło w następstwie:

  • co najmniej braku należytej staranności w wyborze osoby uprawnionej do działania członka organu lub przedsiębiorcy albo w nadzorze nad nimi ze strony podmiotu zbiorowego;
  • takiej nieprawidłowości w organizacji działalności podmiotu zbiorowego, która ułatwiła lub umożliwiła popełnienie czynu zabronionego, chociaż inna organizacja działalności mogła zapobiec popełnieniu tego czynu.

Jak uniknąć odpowiedzialności?

W nawiązaniu do przepisów Projektu, w celu uniknięcia odpowiedzialności za powstałe nieprawidłowości, podmiot zbiorowy zobowiązany jest do wykazania, że  jego wszystkie organy i osoby uprawnione do działania w w jego imieniu lub interesie zachowały należytą staranność wymaganą w danych okolicznościach w organizacji działalności tego podmiotu oraz w nadzorze nad tą działalnością.

Zarówno w obecnym, jak i przyszłym stanie prawnym, przed poniesieniem odpowiedzialności z tytułu niedochowania należytej staranności przez podmiot zbiorowy, uchronić może zastosowanie odpowiednich procedur i systemów monitorowania, takich jak m.in.:

  • Regulaminy, wytyczne i procedury postępowania na wypadek wystąpienia nadużycia;
  • Monitorowanie osób, które są odpowiedzialne za wdrażanie danym procesów;
  • Audyty komunikacji, dokumentacji I procesów wewnętrznych.

Wsparcie Grant Thornton w zakresie należytej staranności obejmuje:

  • Analizę wewnętrznych procedur związanych z wprowadzaniem danych kontrahentów do systemu finansowo- księgowego oraz procedur związanym z odpowiedzialnością podmiotów zbiorowych;
  • Przygotowanie procedury należytej staranności VAT oraz należytej staranności w przypadku podmiotów zbiorowych wraz z instrukcją ich stosowania;
  • Kompleksowe wsparcie przy wdrażaniu przygotowanych procedur wdrażania należytej staranności przy transakcjach VAT oraz należytej staranności w odniesieniu do odpowiedzialności podmiotów zbiorowych;
  • Rekomendacje oraz zalecenia dotyczące dotychczasowej weryfikacji kontrahentów oraz uniknięcia odpowiedzialności przez podmioty zbiorowe za niedochowanie należytej staranności.

Inne artykuły z kategorii: Procedura należytej staranności Zobacz wszystkie

Najczęściej czytane