Według danych przedstawionych przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) pod koniec 2024 roku w Polsce pracowało niespełna 16 mln osób. Spośród nich duży odsetek stanowiły osoby jednocześnie pracujące zawodowo i wychowuje dziecko/dzieci. Innymi słowy, to pokaźna grupa pracowników, którzy zgodnie z przepisami prawa, posiadają precyzyjnie określone uprawniania z tytułu posiadania i wychowywania najmłodszych członków społeczeństwa.
Podstawowe uprawnienia rodzicielskie
Każdy pracodawca powinien mieć na uwadze podstawowe uprawnienia przysługujące pracownikom, którzy jednocześnie wychowują dzieci. Przede wszystkim, pracodawcy powinni mieć świadomość, że wszyscy pracownicy, którzy opiekują się dziećmi do ukończenia przez nie 8 roku życia muszą wyrazić zgodę lub odmowę na wykonywanie obowiązków zawodowych: w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej i w zmianowym systemie czasu pracy. Oprócz tego, pracodawca bez konsultacji z pracującym rodzicem nie może go oddelegować poza stałe miejsce pracy.
Należy jednak dodać, że z powyższych uprawnień może korzystać tylko jeden z pracujących rodziców/opiekunów. Po uzgodnieniu, który z nich zamierza korzystać z tych możliwości konieczne jest przedłożenie pracodawcy stosownego pisemnego oświadczenia.
(Nie)spodziewane (nie)obecności w szkole… i w pracy
Wrzesień zwiastujący początek roku przedszkolnego i szkolnego zbiega się w czasie ze zmianą aury. Dobrze wiemy, że nadejście jesieni, a zaraz potem zimy zwiastuje nastanie chłodniejszych dni, które sprzyjają rozprzestrzenianiu się różnego rodzaju infekcji. Najczęściej nie omijają one sporej grupy uczniów. Stąd też rodzicowi, któremu rozchorowało się dziecko przysługuje tzw. zasiłek opiekuńczy. Zgodnie z zapisami ustawowymi (Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa) wspomniany zasiłek przysługuje osobom podlegającym pod ubezpieczenie chorobowe obowiązkowo (tj. zatrudnione na umowę o pracę) lub dobrowolnie (tj. przedsiębiorcy,
osoby wykonujące pracę nakładczą, pracujące na podstawie umowy zlecenia, agencyjnej, będące twórcami, artystami, wykonujące wolny zawód, a także będące więźniami skierowanymi do pracy), które muszą zaopiekować się:
- zdrowym dzieckiem (w wieku do 8 roku życia), ale tylko w sytuacji nagłego ustania dotychczasowej opieki, która może wystąpić na skutek nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do którego dziecko uczęszcza, a informację o tym rodzic/opiekun otrzymał w terminie krótszym, niż 7 dni przed zamknięciem placówki albo też w przypadku choroby niani lub opiekuna dziennego (z którym jest podpisana odpowiednia umowa uaktywniająca), którzy opiekują się dzieckiem albo w sytuacji choroby lub pobytu w szpitalu małżonka ubezpieczonego lub rodzica, który stale sprawuje opiekę nad dzieckiem;
- chorym dzieckiem (w wieku do 14 roku życia) lub
- innym chorym członkiem rodziny.
Czas otrzymywania zasiłku jest również precyzyjnie dookreślony. Maksymalny termin jego pobierania nie może przekroczyć 60 dni w danym roku kalendarzowym w przypadku sprawowania opieki nad chorym dzieckiem do lat 14. We wspomnianym limicie mieści się także okres 14 dni z tytułu opieki nad innymi chorymi członkami rodziny, w tym nad dzieckiem w wieku powyżej 14 roku życia.
Ważny fragment
Konieczne jest zwrócenie uwagi na fakt, że wskazane liczby dni nie są warunkowane liczbą posiadanych dzieci. Oznacza to, że przysługują łącznie na wszystkie dzieci niezależnie od liczby wychowywanych małoletnich. Co więcej, to pula, którą łącznie muszą gospodarować oboje rodziców. Oczywiście może być pomiędzy nimi współdzielona.
Warto dodać, że zasiłek opiekuńczy za konkretny okres wypłaca się tylko jednemu z rodziców, tj. temu, który wystąpił z wnioskiem o jego wypłatę jako pierwszy. Należy także zwrócić uwagę na fakt, że wysokość tego świadczenia wynosi miesięcznie 80% podstawy wymiaru zasiłku.
Dodatkowe dni wolne
Na mocy zapisów zawartych w Kodeksie pracy (art. 188) pracujący rodzice wychowujący dziecko/dzieci, które nie ukończyło/y 14 roku życia dysponują w danym roku kalendarzowym dodatkowym wolnym w wymiarze 2 dni lub 16 godzin. Należy od razu zaznaczyć, że to wymiar przysługujący pracownikom-rodzicom, którzy świadczą pracę w pełnym wymiarze czasu pracy, czyli pracują na tzw. pełny etat. W sytuacji, zatrudnienia w mniejszym wymiarze godzin te dodatkowe wolne dni/godzin są proporcjonalnie pomniejszane.
Co więcej, prawo do wspomnianych dodatkowych wolnych dni/godzin przysługuje tylko jednemu z rodziców/opiekunów, ale nie ma przeciwwskazań, aby podzielili się nimi po równo – 1dzień (8 godzin) dla matki i drugi dzień (8 godzin) dla ojca. Pracujący rodzice muszą jednak corocznie zadeklarować swoim pracodawcom, które z nich w danym roku kalendarzowym i w jakim wymiarze będzie korzystało z tego uprawnienia rodzicielskiego. To do nich również należy decyzja o sposobie wykorzystania zwolnienia od pracy. I właściwie o tym, czy zwolnienie będzie wykorzystane w dniach czy godzinach decyduje pierwszy wniosek złożony w roku kalendarzowym. Warto również podkreślić, że ten rodzaj nieobecności jest w pełni płatny.
Ważny fragment
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że liczba dni/godzin w ramach tego świadczenia jest również niezależna od liczby posiadanych dzieci. Może to jednak ulec zmianie, ponieważ przeszło rok temu, w kwietniu 2024 roku Naczelna Rada Adwokacka (NRA) wystąpiła do Rzecznika Praw Dziecka (RPD) z wnioskiem o przygotowanie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu zmiany w tym zakresie.
Argumentowano to przekonaniami, że obecne przepisy przyznają prawo do zwolnienia rodzicowi, a nie dziecku, co według autorów wniosku stanowi formę dyskryminacji rodzin wielodzietnych i naruszenie art. 32 Konstytucji RP. Co więcej, podparto się przykładem, że w przypadku urlopów związanych z rodzicielstwem (np. w przypadku urlopu macierzyńskiego) ich wymiar zwiększa się wraz z każdym kolejnym dzieckiem (do piątego dziecka przy jednym porodzie lub przysposobieniu). W związku z tym zaproponowała, aby na każde dziecko przysługiwały dwa dni opieki lub co najmniej jeden dzień. Ten pomysł przybrał realnych kształtów niespełna 4 miesiące temu. Obie zainteresowane instytucje zaproponowały wówczas, żeby liczbę wolnych dni zwiększyć do 5 lub do 40 godzin w danym roku kalendarzowym w zależności od liczby posiadanych dzieci. Tak przygotowany pomysł został zaadresowanych bezpośrednio do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Elastyczna organizacja czasu pracy remedium na godzenie obowiązków zawodowych i rodzicielskich
Niezwykle dogodną możliwością dla pracujących rodziców/opiekunów prawnych jest elastyczna organizacja czasu pracy. I ta, podobnie, jak opisane wyżej uprawnienia rodzicielskie, również przysługuje pracownikom wychowującym dziecko/dzieci do lat 8. Co więcej, wśród podobieństw należy także wskazać, że możliwość korzystania z tego uprawnienia jest ściśle reglamentowana. Otóż, korzystać z jej różnych postaci może tylko jeden z pracujących rodziców. I pod wskazanymi postaciami, wypełniającymi znamiona wspomnianej elastyczności, najczęściej wymienia się pracę zdalną. Mogą to jednak być również: zmiana systemu czasu pracy na ruchomy, przerywany, weekendowy, indywidualny rozkład czasu pracy czy też skrócony tydzień pracy.
Pracujący rodzic, chcący skorzystać z jednej z tych form, zobligowany jest do złożenia stosownego wniosku, który do pracodawcy musi wpłynąć nie krócej niż na 21 dni przed planowanym skorzystaniem z elastycznej organizacji czasu pracy. Poza tym, we wniosku koniecznie należy uzasadnić potrzebę skorzystania z tego uprawnienia, przewidywany czas korzystania z niego, a także rodzaj wybranej formy elastyczności. Wówczas pracodawca dysponuje 7-dniowym terminem na rozpatrzenie wniosku. Warto, żeby przy podejmowaniu decyzji uwzględnił panujące w swojej firmie zasady organizacji oraz konieczność zagwarantowania normalnego toku pracy.
Google news
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie, podatkach i księgowości! Zaobserwuj nas w Wiadomościach Google
Podsumowanie
Powrót do placówek przedszkolnych i szkolnych to czas niezwykle wymagający nie tylko dla samych dzieci i młodzieży, ale również dla ich rodziców. A że wspomniani opiekunowie stanowią stosunkowo dużą grupę aktywnych zawodowo osób to niejednokrotnie bywa, że i ich pracodawcy w okresie aktywności szkolnych odczuwają braki kadrowe w swoich firmach wynikające z korzystania z rodziców z przysługujących im uprawnień rodzicielskich. Warto więc, żeby każdy pracodawca miał świadomość rodzaju, zakresu oraz zasad korzystania z poszczególnych uprawnień. I chociaż dla organizacji i konieczności zapewnienia ciągłości pracy w każdej firmie taka niespodziewana nieobecność pracownika może stanowić problem to jednak warto mieć na uwadze, że pracujący rodzice do perfekcji mają wypracowane umiejętności logistyczno-organizacyjne.
Zobacz inne artykuły z serii #BackToSchool:
- Prawo w szkolnej ławce, czyli prawa i obowiązki dzieci, rodziców oraz placówek edukacyjnych 2025/2026
- Wizerunek dziecka w Internecie – co powinien wiedzieć biznes?
- Weryfikacja karalności pracowników mających kontakt z dziećmi
- Ulgi i zwolnienia podatkowe związane z edukacją – przegląd najważniejszych rozwiązań
- Pracodawco pamiętaj o prawach pracownika-rodzica! (teraz czytasz)