Potrzeba zmian w L4 – nowe realia rynku pracy
Dotychczasowe regulacje dotyczące zwolnień lekarskich kształtowały się w odmiennych realiach społeczno-gospodarczych, w których praca była co do zasady wykonywana stacjonarnie, w ściśle określonych godzinach oraz w ramach jednego stosunku prawnego. Taki model nie przystaje jednak do obecnych form aktywności zawodowej, co w praktyce prowadziło do licznych wątpliwości interpretacyjnych, zwłaszcza w zakresie dopuszczalnej aktywności pracownika w okresie zwolnienia lekarskiego. Z jednej strony obserwowano przypadki rezygnacji ze zwolnienia mimo choroby w celu zapewnienia ciągłości pracy. Z drugiej zaś występowały nadużycia polegające na wykorzystywaniu zwolnienia niezgodnie z jego celem.
Nowelizacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych to odpowiedź na dynamiczne przeobrażenia rynku pracy, w szczególności rozwój pracy zdalnej, elastycznych form zatrudnienia oraz łączenia kilku stosunków pracy. Celem nowych regulacji jest uporządkowanie dotychczasowych przepisów, ograniczenie nadużyć oraz dostosowanie prawa do współczesnych realiów wykonywania pracy.
google news
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie, podatkach i księgowości! Zaobserwuj nas w Wiadomościach Google
Jakie zmiany dotyczące L4 wejdą w życie od 13 kwietnia?
W styczniu 2026 roku w Dzienniku Ustaw opublikowano zapowiadaną nowelizację ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ze względu na stopień złożoności regulacji, jej przepisy będą wchodzić w życie etapami – pierwsze już od kwietnia 2026 roku, a kolejne dopiero w 2027 roku.
Kwietniowa część nowelizacji koncentruje się przede wszystkim na doprecyzowaniu kluczowych definicji związanych z korzystaniem ze zwolnień lekarskich. Co istotne, ustawodawca nie zmienia samego brzmienia art. 17 regulującego przesłanki utraty prawa do zasiłku chorobowego, ale precyzuje pojęcia, które dotychczas budziły istotne wątpliwości interpretacyjne.
W dalszym ciągu zasadą pozostaje, że ubezpieczony traci prawo do świadczenia za cały okres zwolnienia lekarskiego, jeżeli w tym czasie wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność sprzeczną z celem zwolnienia. Istotą zmian jest jednak nadanie bardziej precyzyjnego znaczenia pojęciom pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, które dotychczas budziły poważne wątpliwości interpretacyjne w praktyce stosowania przepisów.
Czym jest praca zarobkowa?
Na gruncie obowiązujących przepisów oraz utrwalonego orzecznictwa pojęcie „pracy zarobkowej” interpretowane jest w sposób szeroki. Obejmuje ono bowiem każdą aktywność podejmowaną w celu osiągnięcia dochodu, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania.
Ważny fragment
Za pracę zarobkową uznaje się więc nie tylko świadczenie pracy w ścisłym, potocznym znaczeniu, lecz także wszelkie formy aktywności o charakterze ekonomicznym. Dotyczy to w szczególności wykonywania czynności w ramach stosunków zobowiązaniowych, ale również aktywności podejmowanej poza nimi, takiej jak: kontynuowanie własnej działalności gospodarczej, samozatrudnienie czy funkcjonowanie w ramach stosunku korporacyjnego. Decydujące znaczenie ma zatem cel zarobkowy danej czynności, a nie jej formalnoprawna kwalifikacja.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, wykonywanie pracy zarobkowej w okresie zwolnienia lekarskiego co do zasady skutkuje utratą prawa do zasiłku chorobowego, niezależnie od zakresu czynności czy ich wpływu na zdrowie (wyrok Sądu Najwyższego: z 6.12.1978 r., II URN 130/78; z 31.05.1985 r., II URN 75/85; z 12.08.1998 r., II UKN 172/98). Wyjątkiem są jedynie incydentalne działania podejmowane w szczególnych okolicznościach, które nie mają charakteru zarobkowego. Nie oznacza to jednak całkowitego zakazu jakiejkolwiek aktywności w okresie zwolnienia lekarskiego. Dopuszczalne są więc m.in.: wyjście na zakupy spożywcze, do apteki, spacer o ile nie zalecono leżenia, wizyta u lekarza czy odbycie badań. Oznacza to, że wykonywanie określonych czynności niemających charakteru zarobkowego wyznacza istotną granicę między dopuszczalną aktywnością a działaniami prowadzącymi do utraty świadczenia zarobkowego (wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z 28.10.2024 r., VIII Ua 44/24). Granica między dozwoloną aktywnością a pracą zarobkową ma jednak charakter ocenny i powinna być każdorazowo wyznaczana z uwzględnieniem celu i charakteru podejmowanych działań.
Aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego
Nowelizacja doprecyzowuje również, czym jest aktywność niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego. Za taką uznaje się działania, które utrudniają proces leczenia lub mogą wydłużyć powrót do zdrowia. Jednocześnie ustawodawca wyraźnie wyłączył z tej kategorii zwykłe czynności życia codziennego oraz incydentalne działania podejmowane z uwagi na istotne okoliczności. Warunkiem jest jednak, aby nie były one wykonywane na polecenie pracodawcy i nie wpływały negatywnie na proces leczenia. Kluczową zmianą jest także przesunięcie ciężaru oceny. Otóż, organ kontrolujący nie może ograniczyć się do stwierdzenia samego faktu podjęcia aktywności. Konieczne będzie wykazanie, że miała ona realny, negatywny wpływ na proces leczenia, co powinno ograniczyć dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne i bardziej wyważyć praktykę stosowania przepisów.
L4: czym są czynności incydentalne?
W praktyce nowe regulacje przewidują możliwość podejmowania przez osobę niezdolną do pracy pojedynczych, wyjątkowych czynności zawodowych, które nie zagrażają jej zdrowiu ani procesowi leczenia. Może to obejmować np.: odebranie pilnego telefonu służbowego, udzielenie jednorazowej odpowiedzi na wiadomość czy podjęcie działania zapobiegającego istotnym stratom materialnym lub organizacyjnym.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w uzasadnieniu do projektu podkreśla, że chodzi o sytuacje, w których brak reakcji mógłby prowadzić do poważnych konsekwencji po stronie pracodawcy lub jego kontrahentów. Jednocześnie, co potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego (postanowienie SN z 30.01.2024 r., II USK 263/23; wyrok SN z 26.11.2024 r., III USKP 55/24), ocena, czy dana czynność ma charakter incydentalny lub wymuszony okolicznościami, powinna być każdorazowo dokonywana indywidualnie, w oparciu o konkretne okoliczności sprawy.
Ważny fragment
Kluczowe pozostaje, aby takie działania miały charakter sporadyczny i nie wpływały negatywnie na rekonwalescencję pracownika.
Nowe podejście stanowi istotne złagodzenie dotychczasowej, często restrykcyjnej praktyki stosowanej w zakresie zwolnień lekarskich, w której każde podejmowanie czynności zawodowych mogło skutkować wstrzymaniem zasiłku lub zakwestionowaniem prawa do świadczenia. Nowe przepisy lepiej odpowiadają współczesnym potrzebom rynku pracy, w którym elastyczne podejście do obowiązków zawodowych jest często konieczne, a jednocześnie uwzględniają konieczność ochrony zdrowia pracownika.
Nowelizacja ma szansę uporządkować dotychczasowe niejasności i ograniczyć nadużycia, a jednocześnie wprowadza większą elastyczność. Dla pracowników oznacza to większe bezpieczeństwo prawne i możliwość podejmowania incydentalnych, uzasadnionych aktywności bez ryzyka automatycznej utraty świadczeń. Jednocześnie pojawiają się nowe wyzwania, takie jak ryzyko presji na aktywność w czasie choroby. Ostatecznie to praktyka stosowania przepisów pokaże, czy udało się zachować właściwą równowagę między ochroną systemu a potrzebami pracowników.
Warto także podkreślić, że to nie koniec zmian w zakresie zwolnień chorobowych. Z początkiem 2027 roku w życie wejdą regulacje dotyczące osób posiadających więcej niż jeden tytuł do ubezpieczenia chorobowego oraz przepisy dotyczące kontroli prawidłowego korzystania ze zwolnień lekarskich. Zmiany te mają na celu uszczelnienie systemu i zwiększenie skuteczności nadzoru nad wypłatą świadczeń.
Czytaj więcej:
Zmiany w L4 od 13 kwietnia 2026 r. – co warto wiedzieć
Od kiedy obowiązują nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich?
Pierwszy pakiet zmian wchodzi w życie 13 kwietnia 2026 roku, a kolejne regulacje – w 2027 roku.
Jakie zmiany dotyczące L4 wejdą w życie w kwietniu 2026 roku?
Ustawodawca precyzuje definicje pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia, aby ograniczyć dotychczasowe wątpliwości interpretacyjne. Nadal obowiązuje zasada utraty prawa do zasiłku za wykonywanie pracy podczas L4, lecz od kwietnia jasne będzie, jakie działania są dopuszczalne, a jakie mogą skutkować utratą świadczeń. Nowe przepisy formalnie dopuszczają także incydentalne, wyjątkowe czynności niezagrażające zdrowiu.
Czy na zwolnieniu można wykonywać jakiekolwiek czynności zawodowe?
Tak, nowe przepisy dopuszczają incydentalne, wyjątkowe czynności, które nie mają charakteru zarobkowego i nie wpływają negatywnie na leczenie, np. pilny telefon czy odpowiedź w sytuacji zapobiegającej dużej szkodzie.
Jakie ryzyka i korzyści niesie reforma L4?
Pracownicy zyskają większą ochronę prawną i możliwość wykonywania niezbędnych czynności bez ryzyka utraty świadczeń. Ryzykiem jest jednak potencjalna presja na aktywność w trakcie choroby — praktyka stosowania przepisów pokaże, czy równowaga zostanie zachowana.