Jak wysokie temperatury wpływają na pracowników?
Fala upałów, która pod koniec czerwca objęła niemal całą Europę, po raz kolejny zwróciła uwagę na wpływ zmian klimatycznych na warunki pracy. W Polsce odnotowano rekordową temperaturę – 40,5°C w Słubicach – najwyższą od ponad stu lat. Jednocześnie, jak wskazuje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem na świecie. Tempo wzrostu temperatur jest tu niemal dwukrotnie wyższe niż średnia globalna.
Nic więc dziwnego, że rosnące temperatury coraz częściej stają się istotnym zagadnieniem z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (BHP). WHO wskazuje, że zmiany klimatu mają bezpośredni wpływ na zdrowie pracowników oraz sposób organizacji pracy. Do najważniejszych zagrożeń należą: wysokie temperatury i promieniowanie UV, które zwiększają ryzyko udarów cieplnych, odwodnienia oraz nowotworów skóry, szczególnie wśród osób pracujących na otwartej przestrzeni. Wyzwaniem są także ekstremalne zjawiska pogodowe, zanieczyszczenie powietrza oraz coraz częstsze choroby przenoszone przez komary i kleszcze. Dodatkowo, zwłaszcza w rolnictwie, rośnie ryzyko związane z ekspozycją na agrochemikalia, mogącą prowadzić do zatruć i innych problemów zdrowotnych. Nie ulega więc wątpliwości, że obserwowane zmiany klimatyczne coraz wyraźniej wpływają na funkcjonowanie rynku pracy. Oznacza to konieczność dostosowywania przepisów BHP, ocen ryzyka zawodowego oraz regulaminów pracy do nowych realiów.
google news
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie, podatkach i księgowości! Zaobserwuj nas w Wiadomościach Google
Jakie obowiązki spoczywają na pracodawcy podczas upałów?
Przepisy BHP w Polsce opierają się na szeregu aktów prawnych, których podstawę stanowią Konstytucja RP oraz Kodeks pracy. Natomiast, szczegółowe wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy regulują m.in. Rozporządzenia określające zasady organizacji stanowisk pracy, stosowania środków ochrony oraz kontroli warunków pracy. Istotną rolę pełnią również ustawy regulujące działalność Państwowej Inspekcji Pracy i Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a także przepisy dotyczące świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Dodatkowo funkcjonują liczne regulacje branżowe i stanowiskowe, odnoszące się m.in. do pracy przy monitorach ekranowych, robót budowlanych, badań profilaktycznych oraz czynników szkodliwych w środowisku pracy.
I tak, obowiązujące przepisy BHP nakładają na pracodawcę obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, w tym odpowiedniej temperatury w miejscu wykonywania obowiązków. Zgodnie z przepisami temperatura w pomieszczeniach pracy nie powinna być niższa niż 14°C, o ile względy technologiczne nie uzasadniają niższej wartości (np. w chłodniach). Z kolei w pomieszczeniach biurowych oraz tam, gdzie wykonywana jest lekka praca fizyczna, temperatura nie może być niższa niż 18°C. Co ważne, w przepisach nie ma jednak określonej maksymalnej temperatury dla pomieszczeń z wysoką temperaturą (np. w hutach). Nie oznacza to jednak, że pracodawca jest zwolniony z obowiązku reagowania na nadmierne temperatury. Wręcz przeciwnie – powinien tak zorganizować pracę i zastosować takie rozwiązania techniczne oraz organizacyjne, aby ograniczyć ryzyko dla zdrowia pracowników.
Ważny fragment
W praktyce oznacza to m.in.: zapewnienie odpowiedniej wentylacji lub klimatyzacji, lokalnych urządzeń chłodzących, możliwości wietrzenia pomieszczeń czy pomieszczeń przeznaczonych do odpoczynku, wyposażonych zgodnie z zasadami ergonomii.
Szczególne znaczenie mają również obowiązki pracodawcy wobec osób wykonujących pracę na otwartej przestrzeni. Takie stanowiska pracy powinny być zorganizowane w sposób ograniczający narażenie na niekorzystne warunki atmosferyczne, takie jak: wysokie lub niskie temperatury, opady, silny wiatr czy intensywne promieniowanie słoneczne. Analogiczne obowiązki dotyczą pracy w okresie zimowym, kiedy pracodawca ma obowiązek zapewnić odpowiednią odzież ochronną oraz pomieszczenia umożliwiające ogrzanie się i zmianę odzieży. Temperatura w takich pomieszczeniach nie powinna być niższa niż 16°C.
Do obowiązków pracodawcy należy także odpowiednia organizacja pracy w czasie trwania anomalii pogodowych, takich jak wysokie temperatury. Pracodawca może wprowadzić m.in. rotację pracowników, dodatkowe przerwy, zmianę godzin wykonywania najbardziej obciążających prac, a w uzasadnionych przypadkach także skrócenie czasu pracy. Istotne jest również aktualizowanie oceny ryzyka zawodowego, monitorowanie stanu zdrowia pracowników oraz szkolenie ich z zasad postępowania w przypadku udaru cieplnego czy odwodnienia.
Kiedy pracodawca musi zapewnić wodę i posiłki regeneracyjne?
Jednym z podstawowych obowiązków ciążących na pracodawcach w trakcie trwania ponadprzeciętnych temperatur jest również zapewnienie napojów. Przysługują one m.in. pracownikom wykonującym pracę:
- w tzw. “gorącym mikroklimacie”, gdzie temperatura przekracza 25oC oraz w warunkach “mikroklimatu zimnego”, przy temperaturze powietrza poniżej 10oC,
- na otwartej przestrzeni przy temperaturze powyżej 25°C lub poniżej 10°C,
- na stanowiskach, gdzie temperatura wynikająca z warunków atmosferycznych przekracza 28°C.
W określonych przypadkach pracodawca ma także obowiązek zapewnienia odpowiedniej ilości wody do celów higienicznych. Przy pracach szczególnie brudzących, wykonywanych w wysokiej temperaturze lub wymagających zachowania podwyższonego poziomu higieny, na jednego pracownika powinno przypadać co najmniej 90 litrów wody dziennie.
Kolejną istotną kwestią jest zapewnienie pracownikom tzw. posiłków regeneracyjnych. Przysługują one pracownikom wykonującym ciężką pracę fizyczną w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 25°C lub spada poniżej 10°C, a także osobom pracującym na otwartej przestrzeni w okresie zimowym (od 1 listopada do 31 marca), jeżeli wydatek energetyczny przekracza określone w przepisach normy.
Ochrona przed wysokimi temperaturami szczególnych grup pracowników
Szczególnej ochrony w trakcie anomalii pogodowych wymagają pracownicy młodociani oraz kobiety w ciąży i karmiące piersią. W ich przypadku przepisy prawa pracy przewidują dodatkowe ograniczenia dotyczące dopuszczalnych warunków wykonywania pracy.
Po pierwsze, pracownicy młodociani, czyli osoby, które ukończyły 15 lat, ale nie ukończyły 18. roku życia, nie mogą wykonywać pracy m.in.:
- w pomieszczeniach, w których temperatura przekracza 30oC, a wilgotność względna powietrza przekracza 65%,
- w warunkach bezpośredniego źródła promieniowania,
- w warunkach, gdzie temperatura powietrza jest niższa niż 14o
Natomiast kobiety w ciąży oraz kobiety karmiące, nie mogą wykonywać prac uciążliwych, niebezpiecznych dla zdrowia, przebiegu ciąży lub karmienia dziecka piersią, w tym:
- prac w mikroklimacie gorącym, gdy wskaźnik komfortu cieplnego PMV przekracza wartość 1,0, oraz w mikroklimacie zimnym, gdy PMV jest niższy niż -1,0;
- prac wykonywanych w środowisku, w którym różnice temperatur przekraczają 15°C, jeśli nie zapewniono możliwości odpowiedniej adaptacji w pomieszczeniu o temperaturze pośredniej
Proponowane zmiany w przepisach BHP od 2027 roku
Coraz częstsze fale upałów i inne ekstremalne zjawiska pogodowe przestają być zdarzeniami incydentalnymi, a stają się trwałym elementem środowiska pracy, który pracodawcy muszą uwzględniać przy organizacji pracy i zapewnianiu bezpiecznych warunków zatrudnienia. Tendencję tę dostrzega również Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które przygotowało projekt zmian w przepisach BHP dostosowujących polskie regulacje do postępujących zmian klimatycznych. Nowe przepisy mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Projekt zakłada wprowadzenie maksymalnych dopuszczalnych temperatur wykonywania pracy. Praca w pomieszczeniach będzie musiała zostać wstrzymana po przekroczeniu 35°C, natomiast wykonywanie ciężkiej pracy fizycznej na otwartej przestrzeni będzie niedopuszczalne po przekroczeniu 32°C.
Jednocześnie projekt przewiduje rozszerzenie obowiązków pracodawców. Dotychczasowe rozwiązania, takie jak zapewnienie zimnych napojów czy odpowiedniej odzieży ochronnej, mają zostać uzupełnione o konkretne środki organizacyjne, obejmujące m.in.:
- obowiązkowe przestoje z powodu upałów przy utrzymaniu prawa do wynagrodzenia,
- obowiązek stosowania rozwiązań obniżających temperaturę po przekroczeniu 28°C w pomieszczeniach oraz 25°C na stanowiskach pracy na otwartej przestrzeni,
- wprowadzenie dodatkowych przerw wliczanych do czasu pracy,
- możliwość skrócenia czasu pracy lub organizacji pracy w systemie zmianowym.
Jeśli projekt Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wejdzie w życie od 1 stycznia 2027 r., przedsiębiorcy będą musieli dostosować organizację pracy do nowych, bardziej szczegółowych wymogów dotyczących pracy w czasie upałów. Do tego czasu warto wykorzystać okres przejściowy na przegląd procedur BHP, ocen ryzyka zawodowego oraz zasad organizacji pracy. Pozwoli to nie tylko przygotować firmę na nowe obowiązki, ale przede wszystkim skuteczniej chronić zdrowie pracowników i ograniczyć ryzyko związane z coraz częściej występującymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi.