Temat nowelizacji od początku wzbudzał liczne kontrowersje, związane zarówno z proponowanymi rozwiązaniami (przede wszystkim możliwość wydawania decyzji reklasyfikujących umowy cywilnoprawne na umowy o pracę przez inspektorów pracy oraz swobodna wymiana danych pomiędzy PIP, ZUS i urzędami skarbowymi), jak również z działaniami podejmowanymi równolegle przez Państwową Inspekcję Pracy (publikacja nieoficjalnej listy kontrolnej obejmującej 42 pytania).
Po wielu miesiącach prac (pierwszy projekt opublikowany został jeszcze we wrześniu 2025 r.) i publikacji co najmniej 4 różnych wersji projektu Ustawy, wiemy nareszcie z jakimi wyzwaniami przyjdzie zmierzyć się niebawem polskim przedsiębiorcom.
Zmiany w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy w 2026 – najważniejsze założenia
W opublikowanym i aktualizowanym na bieżąco materiale Reforma PIP w 2026 (umowy B2B), informowaliśmy już o najistotniejszych założeniach Ustawy.
Wśród nich szczególną uwagę warto zwrócić na możliwość wydania decyzji w przedmiocie reklasyfikacji umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę w drodze decyzji okręgowego inspektora pracy, możliwość przeprowadzenia przez PIP kontroli w formie zdalnej i z wykorzystaniem informacji uzyskanych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, a także szczególny zakres ochrony jaką zostali objęcie zleceniobiorcy/kontraktorzy w toku kontroli Państwowej Inspekcji Pracy. Istotnym novum jest możliwość wystąpienia do Głównego Inspektora Pracy z wnioskiem o interpretację indywidualną celem zabezpieczenia się na wypadek ewentualnej kontroli.
Reforma PIP 2026 – jakie zmiany wprowadzono w finalnej wersji ustawy
Ustawa przyjęta w środę (11 marca) przez Sejm i zweryfikowana pozytywnie w czwartek (12 marca) przez Senat, wprowadza kilka modyfikacji względem projektu odrzuconego na posiedzeniu Sejmu w dniu 25 lutego 2026 r.
Stronom umowy cywilnoprawnej zapewniono możliwość zajęcia stanowiska co do łączącej je umowy przed wydaniem przez Państwową Inspekcję Pracy polecenia usunięcia zidentyfikowanych naruszeń. W Ustawie dodano również wyraźny nakaz uwzględnienia woli stron danej umowy w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji reklasyfikującej umowę (kontrakt) na umowę o pracę – o ile wola stron nie pozostaje w sprzeczności z prawem. Pozytywnie można ocenić zmianę w postaci wydłużenia z 6 na 12 miesięcy terminu na doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem przez podmiot zatrudniający zleceniobiorcę/kontraktora na podstawie umowy cywilnoprawnej w miejsce umowy o pracę.
Z drugiej strony, z Ustawy wykreślono przepis nakładający na Głównego Inspektora Pracy obowiązek opracowania wytycznych zawierających kryteria oceny okoliczności faktycznych na potrzeby ustalenia czy w danym przypadku pomiędzy stronami doszło do nawiązania stosunku pracy, co miało zapewnić obiektywny i jednolity standard działania organów PIP w toku każdej kontroli.
Ocena poszczególnych rozwiązań przyjętych w Ustawie pozostaje jednak kwestią drugorzędną, gdyż wszystko wskazuje na to, że w najbliższych miesiącach trzeba będzie dostosować się do regulacji w brzmieniu przedstawionym powyżej.
Reforma PIP 2026 – kluczowe informacje
Na jakim etapie procesu legislacyjnego znajduje się nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy?
Nowelizacja ustawy została przyjęta przez Sejm 11 marca 2026 r. przy 230 głosach „za”. Następnego dnia, 12 marca 2026 r., Senat pozytywnie zweryfikował ustawę i przekazał ją do podpisu Prezydenta bez wprowadzania poprawek. Oznacza to, że zakończył się parlamentarny etap prac legislacyjnych, a ustawa oczekuje na ostateczny podpis Prezydenta.
Jakie rozwiązania proponowane w ramach reformy PIP 2026 wzbudziły największe kontrowersje?
Najwięcej dyskusji wywołały przepisy umożliwiające inspektorom pracy wydawanie decyzji o reklasyfikacji umów cywilnoprawnych na umowy o pracę. Kontrowersje budzi również możliwość swobodnej wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych oraz urzędami skarbowymi. Dodatkowo emocje wzbudziły działania podejmowane równolegle przez PIP, w tym publikacja nieoficjalnej listy kontrolnej obejmującej 42 pytania.
Jakie nowe uprawnienia otrzyma Państwowa Inspekcja Pracy po wejściu w życie ustawy?
Nowelizacja przewiduje kilka istotnych zmian w zakresie kompetencji PIP. Okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję o reklasyfikacji umowy cywilnoprawnej na umowę o pracę. Ponadto Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła przeprowadzać kontrole w formie zdalnej oraz wykorzystywać informacje pozyskane od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Szefa Krajowej Administracji Skarbowej. W ustawie przewidziano także szczególny zakres ochrony dla zleceniobiorców i kontraktorów w trakcie kontroli.
Czy strony umowy cywilnoprawnej będą miały możliwość przedstawienia swojego stanowiska podczas postępowania prowadzonego przez PIP?
Tak. W finalnej wersji ustawy wprowadzono rozwiązanie, które pozwala stronom umowy cywilnoprawnej przedstawić swoje stanowisko dotyczące charakteru łączącej je umowy przed wydaniem przez PIP polecenia usunięcia stwierdzonych naruszeń. Dodatkowo przepisy nakazują uwzględnienie woli stron w postępowaniu prowadzącym do ewentualnej reklasyfikacji umowy na umowę o pracę, o ile wola ta nie pozostaje w sprzeczności z prawem.
Jakie zmiany wprowadzono w stosunku do wcześniejszego projektu ustawy?
Ustawa przyjęta przez Sejm 11 marca 2026 r. różni się od projektu odrzuconego 25 lutego 2026 r. Wprowadzono m.in. możliwość zajęcia stanowiska przez strony umowy cywilnoprawnej przed wydaniem polecenia usunięcia naruszeń. Dodano także obowiązek uwzględnienia woli stron przy ocenie charakteru umowy. Zmianą korzystną dla przedsiębiorców jest wydłużenie terminu na doprowadzenie zatrudnienia do stanu zgodnego z prawem z 6 do 12 miesięcy.