Spis treści
- Kiedy nowe przepisy wchodzą w życie?
- Czy nowe przepisy oznaczają więcej kontroli ze strony PIP?
- Czy kontrole będą dotyczyły umów B2B, zawartych z jednoosobowymi przedsiębiorcami?
- Które podmioty będą kontrolowane przez PIP?
- Kiedy mogę spodziewać się kontroli?
- Co zwiększa ryzyko kontroli?
- Jakie mogą być skutki negatywnej kontroli?
- Czy decyzja reklasyfikacyjna wywołuje skutki z datą wsteczną?
- Czy w związku z kontrolą mogę przedstawić własne stanowisko dotyczące zawartej umowy?
- Czy inspektor w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w umowie cywilnoprawnej od razu wyda decyzję reklasyfikacyjną?
- Czy w przypadku wydania przez PIP decyzji reklasyfikacyjnej mogę rozwiązać umowę i zakończyć współpracę?
- Czy mogę odwołać się od negatywnej decyzji?
- Czy Państwowa Inspekcja Pracy przedstawi wytyczne względem umów cywilnoprawnych?
- W jaki sposób ocenić czy dana umowa B2B jest bezpieczna i nie zostanie reklasyfikowana?
- Co zrobić, aby przygotować się do ewentualnej kontroli?
- Czy forma kontroli ulegnie jakiejś zmianie?
- Czy reforma PIP doprowadzi do całkowitego wyeliminowania kontraktów B2B z rynku?
- Jak wygląda bezpieczna umowa B2B, jakie postanowienia są kluczowe, a jakich zapisów należy unikać?
- Czy warto występować o wydanie interpretacji indywidualnej przez GIP?
- Czy warto robić cykliczne przeglądy kontraktów B2B?
Kiedy nowe przepisy wchodzą w życie?
Kluczowe zmiany w Ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy, w tym nowe uprawnienia dot. możliwości wydawania decyzji reklasyfikujących umowę cywilnoprawną w umowę o pracę, wejdą w życie 8 lipca 2026 r.
Czy nowe przepisy oznaczają więcej kontroli ze strony PIP?
Docelowo – tak, jednak będzie to proces stopniowy. Państwowa Inspekcja Pracy ma ograniczone możliwości, jeżeli chodzi o ilość inspektorów i dostępne narzędzia. Dodatkowe środki na działalność PIP, przewidziane w Ustawie na kolejne lata, w dłuższej perspektywie powinny przełożyć się na liczniejsze i bardziej efektywne kontrole.
Czy kontrole będą dotyczyły umów B2B, zawartych z jednoosobowymi przedsiębiorcami?
Tak, reforma PIP ma na celu przede wszystkim skuteczną walkę z pozornymi kontraktami B2B, które noszą liczne znamiona zatrudnienia pracowniczego. Nowe narzędzie inspektorów pracy w postaci możliwości wydania decyzji reklasyfikacyjnej (przekształcającej umowę cywilnoprawną w umowę o pracę) będzie stosowane w szczególności względem kontraktów B2B.
Które podmioty będą kontrolowane przez PIP?
Na kontrole narażone będą przede wszystkim podmioty, w których to sami pracownicy/współpracownicy zgłoszą do PIP nieprawidłowości dotyczące ich umów, a także podmioty, które wcześniej przeszły negatywną kontrolę ze strony ZUS lub negatywną kontrolę skarbową.
Kiedy mogę spodziewać się kontroli?
W 2026 r. zapowiedziane zostały przede wszystkim kontrole skargowe (na podstawie zawiadomień). Liczba rutynowych, wyrywkowych kontroli nie powinna w tym czasie istotnie wzrosnąć. Od 2027 r. Państwowa Inspekcja Pracy ma skoncentrować się na kontrolach targetowanych, dobierając do kontroli podmioty, u których zidentyfikowano wcześniej nieprawidłowości na gruncie podatkowym lub na gruncie ZUS. PIP będzie do tego celu wykorzystywać dane z ZUS oraz z KAS, do których uzyska dostęp na gruncie nadchodzącej nowelizacji przepisów.
Co zwiększa ryzyko kontroli?
Możemy wskazać co najmniej kilka czynników, które zwiększają ryzyko kontroli w przedsiębiorstwie. Do najistotniejszych zaliczyć możemy wszelkiego rodzaju nieprawidłowości w rozliczeniu składek na ubezpieczenia oraz zaliczek na podatek, skargi, zgłoszone przez zatrudnionych, praktyki polegające na zmianie formy współpracy z umowy o pracę na kontrakt B2B, a także funkcjonujący w przedsiębiorstwie model hybrydowego zatrudnienia, szczególnie jeśli na takim samym stanowisku lub w tej samej roli zatrudniamy zarówno pracowników etatowych, jak i osoby na umowach cywilnoprawnych.
Jakie mogą być skutki negatywnej kontroli?
Inspektor pracy, który przeprowadził kontrolę i stwierdził nieprawidłowości, może wystąpić do okręgowego inspektora pracy z wnioskiem o wydanie decyzji reklasyfikacyjnej. Kontrakt B2B lub umowa zlecenia może zostać wówczas przekształcona w umowę o pracę. Alternatywnie, inspektor może wystąpić do sądu w pozwem o ustalenia stosunku pracy. PIP może również nałożyć na podmiot zatrudniający karę grzywny.
Czy decyzja reklasyfikacyjna wywołuje skutki z datą wsteczną?
Nie, decyzja jest skuteczna z datą wszczęcia kontroli przez PIP. Jednakże, jeśli inspektor zdecyduje się złożyć pozew o ustalenie stosunku pracy, a sąd wyda wyrok zgody z żądaniem pozwu, skutki prawne nastąpią od daty zawarcia umowy (a nie od daty wszczęcia kontroli, jak ma to miejsce w przypadku decyzji reklasyfikacyjnej).
Czy w związku z kontrolą mogę przedstawić własne stanowisko dotyczące zawartej umowy?
Tak, inspektor pracy ma obowiązek umożliwić obu stronom umowy zajęcie stanowiska co do charakteru łączącego ich stosunku prawnego. Wola stron oraz ich stanowisko nie będzie jednak wiążące dla inspektora. W przypadku, gdy inspektor zidentyfikuje liczne znamiona stosunku pracy, będzie mógł zarekomendować wydanie decyzji reklasyfikacyjnej nawet wbrew woli stron.
Czy inspektor w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w umowie cywilnoprawnej od razu wyda decyzję reklasyfikacyjną??
Nie, inspektor w pierwszej kolejności wyda podmiotowi zatrudniającemu polecenie usunięcia naruszeń związanych z zawartą umową cywilnoprawną. Podmiot zatrudniający będzie miał więc szansę, aby dostosować zasady współpracy do charakteru zawartej umowy, albo aby z własnej inicjatywy zawrzeć z zatrudnionym umowę o pracę. Po upływie wyznaczonego terminu, inspektor zweryfikuje czy polecenie zostało wykonane, a w razie stwierdzenia, że naruszenia nie zostały usunięte, przedstawi okręgowemu inspektorowi swoją rekomendację w zakresie reklasyfikacji umowy.
Czy w przypadku wydania przez PIP decyzji reklasyfikacyjnej mogę rozwiązać umowę i zakończyć współpracę?
Umowa może zostać rozwiązana, jednak od momentu wydania decyzji strony są związane zasadami rozwiązywania umów, które wynikają z Kodeksu pracy. W przypadku, gdyby podmiot zatrudniający chciał rozwiązać umowę, będzie musiał odpowiednio to uzasadnić i zastosować okres wypowiedzenia, wynikający z Kodeksu pracy. Zatrudniony będzie natomiast uprawniony do wniesienia odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy.
Czy mogę odwołać się od negatywnej decyzji?
Tak, każda ze stron umowy będzie mogła zakwestionować decyzję okręgowego inspektora pracy o reklasyfikacji umowy poprzez złożenie odwołania do sądy pracy.
Czy Państwowa Inspekcja Pracy przedstawi wytyczne względem umów cywilnoprawnych?
Dotychczas do wiadomości publicznej trafiła tzw. lista 42 pytań PIP, jednak miała ona charakter roboczy. Główny Inspektor Pracy zapowiedział publikację listy samokontroli. Będzie ona jednak wyłącznie narzędziem pomocniczym dla podmiotu zatrudniającego, a inspektorzy nie będą nią związani podczas kontroli.
W jaki sposób ocenić czy dana umowa B2B jest bezpieczna i nie zostanie reklasyfikowana?
Należy kierować się przede wszystkim definicją stosunku pracy z art. 22 § 1 Kodeksu pracy, który wskazuje nam na kluczowe elementy zatrudnienia pracowniczego (praca określonego rodzaju, na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę). To jednak nie wszystko, przyznanie współpracownikom jakichkolwiek uprawnień o charakterze pracowniczym (urlop, benefity pracownicze, dostęp do szkoleń) będą wpływały na zwiększenie ryzyka reklasyfikacji umowy. Trzeba przy tym pamiętać, że o charakterze umowy nie przesądza jej treść, ale faktyczne zasady jej wykonywania.
Co zrobić, aby przygotować się do ewentualnej kontroli?
Przeprowadzić audyt wewnętrzny i uporządkować strukturę zatrudnienia. Dostosować formę współpracy z poszczególnymi zatrudnionymi do rzeczywistego charakteru tej współpracy. W przypadku, gdy współpraca z osobą, zatrudnioną na podstawie umowy cywilnoprawnej nosi znamiona stosunku pracy, zawrzeć z zatrudnionym umowę o pracę.
Czy forma kontroli ulegnie jakiejś zmianie?
Tak, kontrole będą mogły być teraz przeprowadzane w formie zdalnej. Inspektorzy uzyskają prawo do żądania od podmiotu zatrudniającego, aby udostępnił im w formie elektronicznej treść umowy oraz dokumentację towarzyszącą, natomiast przesłuchanie stron czy świadków będzie mogło odbyć się w formie wideokonferencji. W toku kontroli inspektor może fizycznie nigdy nie pojawić się w przedsiębiorstwie kontrolowanego podmiotu.
Czy reforma PIP doprowadzi do całkowitego wyeliminowania kontraktów B2B z rynku?
Zapewne nie, co potwierdza również Główny Inspektor Pracy. Zmiany w przepisach mają na celu usunięcie niepożądanych i niezgodnych z przepisami praktyk rynkowych oraz ma umożliwić efektywne działania Państwowej Inspekcji Pracy. Organizacje, w których kontrakty B2B są realizowane na zasadach właściwych dla umów cywilnoprawnych, nie powinny obawiać się reklasyfikacji.
Jak wygląda bezpieczna umowa B2B, jakie postanowienia są kluczowe, a jakich zapisów należy unikać?
Nie ma uniwersalnej odpowiedzi na to pytanie. Kontrakt B2B powinien precyzyjnie opisywać relację pomiędzy stronami i ich wzajemne obowiązki. Strony co do zasady mają swobodę przy określaniu warunków współpracy, ale należy pamiętać, że powielanie jakichkolwiek rozwiązań uregulowanych w Kodeksie pracy, będzie nam zbliżało umowę B2B do zatrudnienia pracowniczego. Sama treść umowy nie jest przy tym decydująca – kluczowe dla oceny danej sytuacji są faktyczne zasady współpracy między stronami. Do reklasyfikacji może dojść nawet wówczas, gdy umowa została sporządzona prawidłowo i nie nosi znamion umowy o pracę.
Czy warto występować o wydanie interpretacji indywidualnej przez GIP?
Ustawa faktycznie przyznaje taką możliwość, jednak musimy pamiętać, że interpretacja będzie nas chronić wyłącznie wówczas, gdy będzie pozytywna, a umowa będzie realizowana dokładnie na takich zasadach, jak opiszemy to we wniosku. W przypadku, gdy planujemy nasze pierwsze zatrudnienie w oparciu o umowę cywilnoprawną, wystąpienie z wnioskiem o interpretację może być dobrym pomysłem. Jeśli stosujemy już w naszej organizacji taki model zatrudnienia, poprzez złożenie wniosku o interpretację narażamy się na potwierdzenie przez GIP nieprawidłowości w stosowanym modelu zatrudnienia.
Czy warto robić cykliczne przeglądy kontraktów B2B?
Cykliczne przeglądy są jak najbardziej wskazane, jednak nie należy ograniczać się wyłącznie do weryfikacji samych dokumentów, ale regularnie dokonywać audytu zasad współpracy z kontraktorami B2B. Dobry, rzetelnie opracowany wzór kontraktu nie powinien się szybko zdezaktualizować, natomiast faktyczne zasady współpracy mogą ewoluować i stopniowo zbliżać nam relację z kontraktorem do zatrudnienia pracowniczego. Warto także na bieżąco wprowadzać stosowne korekty w oparciu o wytyczne PIP czy najnowsze orzecznictwo sądów pracy.
Czytaj więcej:
- Ustawa o PIP podpisana przez prezydenta. Nowe obowiązki dla pracodawców już wkrótce
- Kontrola PIP. Jak się na nią przygotować?
- Kontrole pracodawców w 2025 roku – aktywność organów i opinie przedsiębiorców o uprawnieniach PIP wobec B2B [Raport]
- Reforma PIP w 2026: Nowelizacja Ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy trafiła do podpisu Prezydenta
- Reforma PIP 2026: Wprowadzenie zmian coraz bliżej, projekt trafił do Sejmu
- Reforma PIP 2026 – podsumowanie zmian
- Reforma PIP wstrzymana – zmiana stanowiska rządu
- Nowe uprawnienia PIP od 2026 r. – umowy cywilnoprawne pod lupą
- Kontrole PIP w 2025 r. – na co muszą uważać pracodawcy?