W 2026 r. nowego wymiaru nadał mu wyrok Sądu UE, który podważył dotychczasowe zasady określania momentu odliczenia VAT.
Spis treści
- Otrzymanie faktury a prawo do odliczenia VAT
- Wyrok Sądu UE: przesłanki materialne a moment odliczenia VAT
- Wyrok Sądu UE nie zmienia obecnie zasad odliczenia VAT
- Opinia rzeczniczki generalnej o przesłankach odliczenia VAT
- Co zmiana zasad odliczenia VAT oznaczałaby dla przedsiębiorców?
- Moment odliczenia VAT: obecnie bez zmian dla przedsiębiorców
Otrzymanie faktury a prawo do odliczenia VAT
Od lat polscy podatnicy funkcjonują w oparciu o zasadę, zgodnie z którą skorzystanie z prawa do odliczenia VAT wymaga nie tylko spełnienia przesłanek materialnych związanych z dokonaniem transakcji, ale również otrzymania faktury dokumentującej nabycie towaru lub usługi. Takie podejście konsekwentnie prezentowały organy podatkowe i sądy administracyjne. Nie wszyscy podatnicy podzielali jednak tę interpretację, wskazując, że o możliwości odliczenia VAT powinno decydować przede wszystkim spełnienie przesłanek materialnych. To właśnie na tle tej rozbieżności doszło do sporu, który ostatecznie trafił na szczebel unijny. Jej początkiem była wydana w 2019 r. interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. Organ uznał wówczas, że warunek otrzymania faktury jest konieczny dla skutecznego skorzystania z prawa do odliczenia VAT, a stanowisko to zostało następnie podtrzymane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Spór nabrał nowego wymiaru na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Kluczowe pytanie dotyczyło sytuacji, w której podatnik dokonał zakupu w okresie X, natomiast fakturę otrzymał już w okresie X+1, ale jeszcze przed terminem złożenia deklaracji za okres X. Powstała wątpliwość, czy w takiej sytuacji podatnik powinien mieć możliwość ujęcia odliczenia już w pierwotnym okresie rozliczeniowym.
Wyrok Sądu UE: przesłanki materialne a moment odliczenia VAT
Przełom nastąpił 11 lutego 2026 r., kiedy Sąd UE wydał wyrok w sprawie T-689/24. W orzeczeniu wskazano, że prawo do odliczenia VAT powinno być przede wszystkim związane ze spełnieniem przesłanek materialnych przewidzianych w Dyrektywie VAT. Sam brak spełnienia określonego wymogu formalnego nie powinien automatycznie prowadzić do ograniczenia tego prawa. W ocenie Sądu przesunięcie momentu skorzystania z odliczenia wyłącznie z powodu późniejszego otrzymania faktury może naruszać fundamentalne zasady wspólnego systemu VAT, w szczególności zasadę neutralności oraz proporcjonalności. W praktyce oznaczałoby to możliwość rozliczenia VAT za okres, w którym rzeczywiście doszło do nabycia towarów lub usług, nawet jeśli faktura wpłynęła już po zakończeniu tego okresu, pod warunkiem że podatnik otrzymał ją przed złożeniem deklaracji. Dla przedsiębiorców takie podejście mogłoby oznaczać szybsze odzyskanie podatku naliczonego oraz poprawę bieżącej płynności finansowej.
Wyrok Sądu UE nie zmienia obecnie zasad odliczenia VAT
Choć orzeczenie wzbudziło duże zainteresowanie podatników, szybko okazało się, że nie oznacza ono jeszcze zmiany zasad rozliczania VAT. 26 marca 2026 r., na wniosek pierwszego rzecznika generalnego, Trybunał Sprawiedliwości UE zdecydował o objęciu wyroku szczególną procedurą kontroli w sprawie C-167/26 RX. W rezultacie orzeczenie Sądu UE zostało poddane ponownej ocenie. Do czasu zakończenia tej procedury podatnicy nie mogą skutecznie powoływać się na wyrok T-689/24. Potwierdzają to również wydawane obecnie interpretacje podatkowe. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorcy powinni nadal stosować dotychczasowe zasady dotyczące momentu odliczenia VAT naliczonego.
Opinia rzeczniczki generalnej o przesłankach odliczenia VAT
Dodatkowym istotnym elementem sprawy jest opinia rzeczniczki generalnej Juliane Kokott przedstawiona 10 września 2026 r. w ramach procedury kontroli. Rzeczniczka zakwestionowała rozumowanie przyjęte przez Sąd UE i zwróciła uwagę, że może ono pozostawać w sprzeczności z dotychczasową linią orzeczniczą Trybunału.
Zdaniem rzeczniczki przy ustalaniu momentu realizacji prawa do odliczenia VAT konieczne jest uwzględnienie zarówno przesłanek materialnych, jak i formalnych. Dopiero łączne spełnienie obu kategorii wymogów pozwala określić okres, za który podatnik może skorzystać z odliczenia.
W opinii wskazano także na praktyczne konsekwencje proponowanego przez Sąd UE podejścia. Mogłoby ono prowadzić do rozbieżności pomiędzy momentem poniesienia ciężaru podatku a momentem jego odliczenia. Jednocześnie nowy model wymagałby od przedsiębiorców przebudowy procesów księgowych oraz podatkowych, co mogłoby zwiększyć stopień skomplikowania rozliczeń.
Co zmiana zasad odliczenia VAT oznaczałaby dla przedsiębiorców?
Jeżeli ostateczne rozstrzygnięcie Trybunału potwierdziłoby stanowisko przedstawione w wyroku T-689/24, przedsiębiorcy mogliby zyskać dodatkową elastyczność w rozliczaniu VAT naliczonego. W niektórych przypadkach pozwoliłoby to przyspieszyć moment odliczenia podatku, a tym samym poprawić przepływy finansowe.
Jednocześnie korzyści te należałoby zestawić z koniecznością dostosowania procedur księgowych. Firmy musiałyby dokładniej monitorować moment spełnienia przesłanek materialnych oraz wpływu dokumentów zakupowych, a także rozważyć wpływ nowych zasad na proces zamknięcia miesiąca i raportowanie podatkowe. Tego rodzaju wątpliwości są jednym z głównych argumentów podnoszonych w opinii rzeczniczki generalnej.
Moment odliczenia VAT: obecnie bez zmian dla przedsiębiorców
Spór dotyczący momentu odliczenia VAT pokazuje, jak duże znaczenie dla praktyki gospodarczej może mieć interpretacja relacji między wymogami materialnymi i formalnymi prawa podatkowego. Na obecnym etapie przedsiębiorcy nie powinni jednak zakładać, że wcześniejsze odliczenie VAT jest już dopuszczalne.
Wyrok Sądu UE pozostaje objęty szczególną procedurą kontroli, a krytyczna opinia rzeczniczki generalnej wskazuje, że jego utrzymanie w dotychczasowym kształcie nie jest przesądzone. Dla wielu przedsiębiorców wynik tej sprawy może mieć znaczenie nie tylko podatkowe, lecz także finansowe, ponieważ wpływa na moment odzyskania podatku naliczonego. Do czasu wydania ostatecznego rozstrzygnięcia przez TSUE najbezpieczniejszym rozwiązaniem pozostaje stosowanie dotychczasowych zasad rozliczania VAT oraz monitorowanie dalszego kierunku orzecznictwa.