Podsumowanie
- Jakie obowiązki przejrzystości AI Act będą obowiązywać firmy od 2 sierpnia 2026 r.?
- Czy firmy muszą oznaczać wszystkie treści stworzone przy pomocy AI?
- Czy obowiązki z AI Act dotyczą firm korzystających z gotowych narzędzi AI?
- Co Digital Omnibus on AI zmienił, a czego nie?
- Od czego zacząć przygotowanie firmy do zgodności AI Act?
- Czy AI literacy nadal ma znaczenie po Digital Omnibus?
- Jak uporządkować korzystanie z AI w firmie?
Od 2 sierpnia 2026 r. zaczną być stosowane obowiązki przejrzystości z art. 50 AI Act. W praktyce chodzi o to, aby odbiorca w określonych sytuacjach wiedział, że rozmawia z systemem AI albo ma do czynienia z treścią wygenerowaną lub zmienioną przez AI.
Nie oznacza to jednak obowiązku oznaczania wszystkiego, co powstało z pomocą sztucznej inteligencji. Znaczenie mają rodzaj systemu, charakter treści, sposób jej wykorzystania oraz rola firmy: inne zadania ma dostawca systemu, a inne podmiot, który używa gotowego narzędzia.
Poniżej koncentrujemy się na obowiązkach, które mogą mieć najszersze praktyczne znaczenie dla firm, przede wszystkim na obowiązkach przejrzystości z art. 50 AI Act. Nie jest to pełny katalog przepisów stosowanych od tej daty.
Jakie obowiązki przejrzystości AI Act będą obowiązywać firmy od 2 sierpnia 2026 r.?
Obowiązki z art. 50 AI Act dotyczą kilku odrębnych sytuacji. Mogą obejmować:
- chatboty, voiceboty i inne systemy komunikujące się bezpośrednio z ludźmi – dostawca powinien zapewnić, aby osoba została poinformowana, że ma do czynienia z AI, chyba że jest to oczywiste z okoliczności;
- systemy generujące syntetyczne obrazy, dźwięk, wideo lub tekst – po stronie dostawcy co do zasady powstaje obowiązek zastosowania technicznego oznaczenia możliwego do wykrycia maszynowo; wyjątki dotyczą m.in. standardowej edycji oraz sytuacji, w których system nie zmienia istotnie danych wejściowych ani ich znaczenia;
- deepfake’i – podmiot stosujący system AI, który generuje lub zmienia taki materiał, powinien ujawnić, że treść została sztucznie wygenerowana albo zmieniona; nie każda grafika lub nagranie zmienione przez AI jest deepfake’em – materiał musi m.in. przypominać istniejącą osobę, obiekt, miejsce, podmiot lub zdarzenie i fałszywie sprawiać wrażenie autentycznego;
- teksty dotyczące spraw leżących w interesie publicznym – obowiązek ujawnienia może powstać, jeżeli treść została wygenerowana albo zmieniona przez AI i opublikowana w celu informowania opinii publicznej;
- systemy rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej – o ile ich wykorzystanie nie jest zakazane na podstawie art. 5 AI Act, osoby poddane ich działaniu powinny zostać o tym poinformowane przez podmiot stosujący system.
Czy firmy muszą oznaczać wszystkie treści stworzone przy pomocy AI?
Ważny fragment
Nie każda treść przygotowana z pomocą AI wymaga widocznej etykiety.
W przypadku tekstów publikowanych w celu informowania opinii publicznej o sprawach leżących w interesie publicznym obowiązek ujawnienia nie ma zastosowania, jeżeli tekst przeszedł merytoryczną weryfikację przez człowieka lub kontrolę redakcyjną, a osoba fizyczna albo prawna ponosi odpowiedzialność redakcyjną za jego publikację. Wyjątek ten nie wyłącza innych obowiązków, w szczególności dotyczących deepfake’ów ani technicznego oznaczania wyników przez dostawcę systemu.
Dla systemów objętych art. 50 ust. 2, które wprowadzono do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r., Digital Omnibus on AI przewiduje ograniczony okres przejściowy do 2 grudnia 2026 r. Dotyczy on wyłącznie obowiązku technicznego oznaczania i wykrywania treści – nie przesuwa obowiązków dotyczących chatbotów, deepfake’ów ani tekstów o sprawach leżących w interesie publicznym.
Czy obowiązki z AI Act dotyczą firm korzystających z gotowych narzędzi AI?
Mogą. AI Act nie dotyczy wyłącznie twórców modeli i systemów. Określone obowiązki mogą objąć również firmę, która korzysta z rozwiązania dostarczonego przez inny podmiot – na przykład stosuje system rozpoznawania emocji, publikuje deepfake albo określone teksty powstałe przy użyciu AI. Jeżeli firma umieszcza na stronie cudzy chatbot, sam obowiązek zaprojektowania informacji o interakcji z AI spoczywa zasadniczo na dostawcy, ale firma powinna sprawdzić prawidłowe wdrożenie tej informacji, warunki umowy i swoje pozostałe obowiązki.
Zakres odpowiedzialności zależy od roli i konkretnego zastosowania. W odniesieniu do systemów wysokiego ryzyka firma może w określonych sytuacjach zostać uznana za dostawcę, np. gdy oznaczy taki system własną nazwą lub znakiem, dokona w nim istotnej modyfikacji albo zmieni jego przeznaczenie w taki sposób, że stanie się on systemem wysokiego ryzyka. Dlatego nie wystarczy ustalić, kto kupił licencję – trzeba sprawdzić, co organizacja rzeczywiście robi z systemem.
google news
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie, podatkach i księgowości! Zaobserwuj nas w Wiadomościach Google
Co Digital Omnibus on AI zmienił, a czego nie?
Rozporządzenie (UE) 2026/1744 przesunęło stosowanie części wymagań dla systemów AI wysokiego ryzyka. Dla systemów wskazanych w załączniku III – m.in. niektórych zastosowań w zatrudnieniu, edukacji, biometrii, infrastrukturze krytycznej i dostępie do podstawowych usług – nową datą jest zasadniczo 2 grudnia 2027 r. W przypadku systemów AI wysokiego ryzyka, o których mowa w art. 6 ust. 1 AI Act, związanych z produktami objętymi unijnymi przepisami wymienionymi w załączniku I, termin przesunięto zasadniczo na 2 sierpnia 2028 r.
Nie przesunięto natomiast zasadniczych obowiązków przejrzystości z art. 50. Dodatkowy czas dla systemów wysokiego ryzyka warto więc wykorzystać na uporządkowanie wdrożeń, a nie traktować jako przerwę w przygotowaniach.
Od czego zacząć przygotowanie firmy do zgodności AI Act?
Pierwszym krokiem powinna być prosta inwentaryzacja wykorzystania AI. Nie musi od razu przyjmować formy rozbudowanego projektu compliance. Na początek warto zebrać odpowiedzi na następujące pytania:
- z jakich narzędzi AI korzystają poszczególne działy i do jakich zadań;
- kto odpowiada za zakup, wdrożenie oraz bieżący nadzór;
- czy system komunikuje się bezpośrednio z klientami, kandydatami do pracy lub pracownikami;
- czy przy użyciu AI powstają publikowane na zewnątrz teksty, grafiki, nagrania lub filmy;
- czy AI wpływa na decyzje dotyczące ludzi, np. w rekrutacji, ocenie pracowników lub obsłudze klientów;
- jakie zasady korzystania z AI obowiązują pracowników i czy są one rzeczywiście znane?
Czy AI literacy nadal ma znaczenie po Digital Omnibus?
Tak. Digital Omnibus zmienił brzmienie art. 4 AI Act i złagodził sposób ujęcia obowiązku, ale go nie usunął. Dostawcy i podmioty stosujące systemy AI nadal mają podejmować środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI wśród pracowników i innych osób korzystających z systemów w ich imieniu. Nie muszą natomiast gwarantować osiągnięcia przez każdą osobę konkretnego poziomu AI literacy. Bez odpowiedniego przygotowania pracowników trudno zapewnić prawidłową weryfikację wyników, ochronę informacji poufnych czy stosowanie zasad przejrzystości.
Nie ma jednego obowiązkowego formatu działań. W zależności od organizacji mogą to być krótkie instrukcje, polityka korzystania z AI, warsztaty, szkolenia stanowiskowe albo materiały pokazujące, jak weryfikować odpowiedzi systemu i jakich danych do niego nie wprowadzać. Najlepiej dopasować te działania do faktycznych zastosowań i ryzyk, zamiast organizować ogólne szkolenie oderwane od codziennej pracy.
Jak uporządkować korzystanie z AI w firmie?
W praktyce warto połączyć trzy elementy: mapę wykorzystywanych narzędzi i zastosowań, jasne zasady odpowiedzialnego korzystania z AI oraz rozwijanie kompetencji osób, które pracują z tymi systemami. Taki punkt wyjścia pomaga ustalić, gdzie potrzebne jest oznaczenie lub informacja dla użytkownika, gdzie konieczna jest kontrola człowieka, a gdzie wystarczą podstawowe reguły bezpieczeństwa.
Nie każda firma potrzebuje od razu rozbudowanego programu zgodności. Każda powinna jednak wiedzieć, gdzie używa AI, kto odpowiada za dane zastosowanie i jakie ryzyko może ono powodować. Bez tej podstawowej wiedzy trudno świadomie stwierdzić, które obowiązki z AI Act rzeczywiście dotyczą organizacji.
Tabela: AI Act – co stosuje się i od kiedy?”
| Obszar | Kogo dotyczy | Co trzeba zrobić | Termin |
|---|---|---|---|
| Bezpośrednia interakcja z chatbotem, voicebotem lub agentem AI | Dostawca systemu | Zapewnić jasną informację, że osoba wchodzi w interakcję z AI, chyba że jest to oczywiste | 2 sierpnia 2026 r. |
| Deepfake | Podmiot stosujący system generujący lub zmieniający materiał | Ujawnić sztuczne wygenerowanie lub zmianę treści | 2 sierpnia 2026 r. |
| Tekst dotyczący spraw leżących w interesie publicznym | Podmiot stosujący system | Ujawnić użycie AI, chyba że ma zastosowanie wyjątek dotyczący merytorycznej weryfikacji lub kontroli redakcyjnej i odpowiedzialności redakcyjnej | 2 sierpnia 2026 r. |
| Techniczne oznaczanie treści przez systemy wprowadzone do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. | Dostawca systemu objętego art. 50 ust. 2 | Zapewnić oznaczenie w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i wykrywalność treści | 2 grudnia 2026 r. |
| Systemy wysokiego ryzyka z załącznika III | Dostawcy i podmioty stosujące – zależnie od obowiązku | Spełnić właściwe wymagania dla systemów wysokiego ryzyka | Co do zasady 2 grudnia 2027 r. |
| Systemy wysokiego ryzyka związane z produktami objętymi załącznikiem I | Właściwi operatorzy | Spełnić właściwe wymagania dla systemów wysokiego ryzyka | Co do zasady 2 sierpnia 2028 r. |
Okres przejściowy do 2 grudnia 2026 r. dotyczy wyłącznie obowiązku z art. 50 ust. 2. Nie przesuwa obowiązków dotyczących chatbotów, deepfake’ów ani tekstów o sprawach leżących w interesie publicznym.