Granice współpracy cywilnoprawnej w świetle stanowisk GIP
Gdzie kończy się umowa cywilnoprawna, a zaczyna stosunek pracy? To pytanie nabiera znaczenia w związku z rozszerzeniem uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) w zakresie kontroli zatrudnienia. Nowe przepisy umożliwiają inspektorowi zakwestionowanie umowy cywilnoprawnej i nakazanie jej przekształcenia w umowę o pracę, jeżeli sposób wykonywania współpracy odpowiada warunkom stosunku pracy.
Czytaj także: Pierwsze interpretacje PIP po reformie: ocena modeli B2B
W okresie abolicyjnym, który obecnie obowiązuje, przedsiębiorcy mają czas na weryfikację stosowanych modeli współpracy. Pomocne w tym zakresie są interpretacje Głównego Inspektora Pracy (GIP), publikowane na stronie rządowej. Pokazują one, jakie elementy współpracy mogą przesądzać o zakwestionowaniu umowy cywilnoprawnej, w tym również współpracy B2B.
Poniżej przedstawiamy najważniejsze z dotychczas opublikowanych interpretacji GIP wraz z krótką analizą i wykazanymi kluczowymi elementami wpływającymi na stanowisko GIP w danej sprawie.
google news
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie, podatkach i księgowości! Zaobserwuj nas w Wiadomościach Google
12 najważniejszejszych interpretacji GIP
Poniżej przedstawiamy najważniejsze z dotychczas opublikowanych interpretacji GIP wraz z krótką analizą i wykazanymi kluczowymi elementami wpływającymi na stanowisko GIP w danej sprawie.
Interpretacja GIP nr 1
W pierwszej interpretacji GIP odniósł się do modelu współpracy, w którym osoby fizyczne za pośrednictwem systemu elektronicznego samodzielnie wybierały jednorazowe zadania u klientów, przy czym po ich przyjęciu były zobowiązane do stawienia się w określonym miejscu i czasie oraz wykonywania zadań pod nadzorem przedstawicieli klienta.
Ważny fragment
GIP uznał, że sama swoboda wyboru zadania nie wystarcza, jeśli po jego przyjęciu wykonawca musi stawić się w określonym miejscu i czasie, podlega bieżącemu nadzorowi i wykonuje polecenia klienta. Co ważne, GIP wskazał, że nawet krótkie, jednodniowe zadania mogą mieć charakter pracowniczy.
Interpretacja GIP nr 2
Krótka praca nie oznacza automatycznie cywilnoprawnej współpracy. W interpretacji nr 2 GIP odniósł się do modelu, w którym osoba fizyczna za pośrednictwem elektronicznego serwisu samodzielnie wybierała jednorazowe zadania u klientów agencji pracy tymczasowej, przy czym zadania te mogły być wykonywane wielokrotnie, a czas ich realizacji nie przekraczał 12 godzin. GIP wskazał, że nawet jednodniowe lub kilkugodzinne zadania mogą mieć charakter pracowniczy, jeśli wykonawca podlega bieżącym poleceniom, pracuje w określonym miejscu i czasie oraz jest organizacyjnie podporządkowany pracodawcy użytkownikowi. Co ważne, sama możliwość wyboru zadania i klienta nie przesądza o braku stosunku pracy.
Interpretacja GIP nr 3
Interpretacja dotyczyła planowanej współpracy na podstawie umowy zlecenia z osobami zajmującymi się pozyskiwaniem kontaktów handlowych i klientów dla przedsiębiorcy. GIP uznał, że opisana forma współpracy może być realizowana na podstawie umowy zlecenia, a nie umowy o pracę. Kluczowe znaczenie miał brak podporządkowania zleceniobiorców. Mieli oni samodzielnie decydować o miejscu, czasie i sposobie wykonywania zadań, a także móc posłużyć się zastępcą. Istotne było również to, że współpraca miała być nastawiona przede wszystkim na osiągnięcie konkretnego rezultatu, tj. pozyskanie kontaktów i klientów, a nie na bieżące wykonywanie pracy pod kierownictwem pracodawcy.
Interpretacja GIP nr 4
Wniosek dotyczył dwóch modeli współpracy B2B w branży IT: świadczenia specjalistycznych usług informatycznych oraz usług koordynatora lub lidera projektu (Project Managera). W obu przypadkach kontraktorzy mieli samodzielnie organizować sposób wykonywania usług, bez pracowniczego rozkładu czasu pracy i bieżącego kierownictwa, a wynagrodzenie miało być ustalane za wykonane usługi.
GIP uznał za prawidłowe stanowisko, że opisane formy współpracy B2B nie stanowią stosunku pracy. Kontraktorzy działają jako samodzielni usługodawcy, nie podlegają bieżącemu kierownictwu w zakresie sposobu, czasu i miejsca wykonywania usług, ponoszą odpowiedzialność za realizację zobowiązań oraz ryzyko gospodarcze. Kluczowe znaczenie ma więc brak podporządkowania charakterystycznego dla stosunku pracy, a nie sama nazwa zawartej umowy.
Interpretacja GIP nr 5
Interpretacja nr 5 dotyczy zasad kwalifikowania umów cywilnoprawnych jako umów o pracę. Wnioskodawca zwrócił się o ustalenie, czy planowana współpraca, obejmująca przewóz dzieci z niepełnosprawnościami na stałej trasie i w określonych godzinach, może być realizowana na podstawie umowy cywilnoprawnej. Zaznaczył też, że kierowca będzie samodzielnie ustalać kolejność odbioru dzieci, będzie rozliczany za faktycznie wykonane kursy i będzie korzystać z pojazdu należącego do jednostki. GIP wskazał, że o charakterze zatrudnienia decydują przede wszystkim rzeczywiste warunki wykonywania pracy, w szczególności podporządkowanie pracownika, wykonywanie pracy osobiście oraz pod kierownictwem pracodawcy. Sama nazwa umowy lub sposób jej sformułowania nie przesądza więc o jej charakterze. Jeżeli w praktyce występują cechy stosunku pracy, współpraca może zostać uznana za stosunek pracy.
Interpretacja GIP nr 6
Interpretacja nr 6 dotyczy opiekunów dzieci z niepełnosprawnościami podczas transportu do placówek oświatowych. Wniosek dotyczył oceny, czy współpraca obejmująca wykonywanie czynności w określonym miejscu, obowiązek osobistego świadczenia oraz ograniczoną możliwość ustanowienia zastępcy może mieć charakter cywilnoprawny, jeżeli warunki te wynikają z przepisów prawa, a nie z podporządkowania pracowniczego. GIP uznał, że w opisanych warunkach nie można zawrzeć umowy zlecenia, ponieważ sposób wykonywania obowiązków wykazuje cechy stosunku pracy. Opiekun wykonuje pracę osobiście, w określonym miejscu i czasie, zgodnie z organizacją ustaloną przez jednostkę i w ramach jej zadań. Brak codziennego wydawania poleceń nie wyklucza podporządkowania pracowniczego, które może mieć charakter organizacyjny. W konsekwencji właściwą formą zatrudnienia powinna być umowa o pracę.
Interpretacja GIP nr 7
Interpretacja nr 7 dotyczyła wniosku o ocenę współpracy ze studentami wykonującymi czynności na stanowiskach sprzedawców i pracowników produkcji na podstawie umowy zlecenia. Wnioskodawca wskazał, że praca ma charakter elastyczny, tj. jest dostosowana do organizacji roku akademickiego. Studenci sami wskazują dyspozycyjność, mogą też odmawiać wykonywania zleceń oraz samodzielnie decydować o zakresie współpracy. GIP zwrócił uwagę, że o charakterze zatrudnienia decyduje przede wszystkim sposób wykonywania pracy, a nie nazwa zawartej umowy.
Sam fakt, że studenci mogli elastycznie ustalać swoją dyspozycyjność, nie przesądzał o cywilnoprawnym charakterze współpracy. Jeżeli bowiem przedsiębiorca na bieżąco określał zadania i sposób ich wykonywania, a praca była realizowana w ramach zorganizowanego procesu, mogły zostać spełnione przesłanki stosunku pracy z art. 22 Kodeksu pracy.
Interpretacja GIP nr 8
Wnioskodawca skierował zapytanie dotyczące możliwości zawierania umów zlecenia z kierowcami wykonującymi przewóz pieczywa do sklepów. Argumentował, że kierowcy samodzielnie określają swoją dyspozycyjność, nie mają obowiązku przyjmowania zleceń, są wynagradzani za wykonany kurs, a umowa dopuszcza powierzenie zlecenia osobie trzeciej. W Interpretacji nr 8 GIP uznał, że współpraca z kierowcami na podstawie umów zlecenia może mieć charakter cywilnoprawny, jeśli zleceniobiorcy samodzielnie decydują o swojej dyspozycyjności, nie mają obowiązku przyjmowania zleceń i mogą powierzyć ich wykonanie innej osobie. Kluczowy jest więc brak osobistego świadczenia pracy i podporządkowania pracowniczego co do czasu oraz miejsca jej wykonywania.
Interpretacja GIP nr 9
Interpretacja nr 9 dotyczyła możliwości zawierania umów o świadczenie usług (B2B), w ramach których kontraktorzy mieliby świadczyć usługi określane każdorazowo w zamówieniach składanych przez wnioskodawcę. Wnioskodawca wskazał, że zakres, oczekiwany rezultat i termin wykonania usługi mają być ustalane w poszczególnych zamówieniach, a kontraktorzy będą samodzielnie decydować o sposobie, miejscu i czasie wykonywania usług, bez kierownictwa i nadzoru. Wynagrodzenie będzie zależne od faktycznie świadczonych usług. GIP zwrócił uwagę, że o zakwalifikowaniu współpracy B2B jako stosunku pracy nie decyduje sama nazwa zawartej umowy, lecz przede wszystkim sposób jej faktycznego wykonywania. Kluczowe znaczenie ma brak podporządkowania charakterystycznego dla stosunku pracy. Przedsiębiorca powinien mieć rzeczywistą swobodę w organizacji czasu, miejsca i sposobu świadczenia usług, a także możliwość powierzenia ich wykonania innej osobie. Oznacza to, że samo wykonywanie usług osobiście czy współpraca w sposób ciągły nie przesądza jeszcze o istnieniu stosunku pracy, jeżeli w praktyce strony zachowują relację właściwą dla niezależnych przedsiębiorców.
Interpretacja GIP nr 10
Interpretacja nr 10 jest istotna przede wszystkim dlatego, że pokazuje granicę między umową zlecenia a stosunkiem pracy przy prostych, powtarzalnych pracach magazynowych. We wniosku skierowano zapytanie dotyczące możliwości organizowania doraźnej współpracy na podstawie umów zleceń przy wykonywaniu prac magazynowych, obejmujących m.in. kompletowanie zamówień, przyjmowanie dostaw, etykietowanie, pakowanie i utrzymanie porządku. Wskazano, że zleceniobiorcy samodzielnie decydują o przyjmowaniu zleceń, swojej dostępności oraz sposobie i czasie ich wykonywania, bez stałego grafiku i obowiązku pozostawania w dyspozycji zleceniodawcy.
Ważny fragment
GIP uznał, że mimo pewnych elementów cywilnoprawnych m.in. możliwości odmowy przyjęcia zlecenia, braku gwarancji kolejnych zleceń czy możliwości świadczenia usług dla innych podmiotów, w opisanym modelu przeważają cechy zatrudnienia pracowniczego. Kluczowe okazały się: organizacyjne włączenie zleceniobiorcy w funkcjonowanie magazynu, określanie przez zleceniodawcę ram czasowych i miejsca pracy, ustalanie kolejności czynności, kontrolowanie ich jakości i terminowości oraz zapewnianie środków niezbędnych do pracy. W efekcie GIP uznał, że taki model odpowiada zatrudnieniu na podstawie stosunku pracy, niezależnie od nazwy zawartej umowy.
Interpretacja GIP nr 11
Wniosek dotyczył możliwości zatrudnienia kelnerów na podstawie umów zlecenia przy wykonywaniu sezonowych usług kelnerskich. Wnioskodawca argumentował, że praca ma charakter sezonowy, mimo że jest wykonywana według grafiku, w miejscu wskazanym przez zleceniodawcę, pod jego nadzorem i z wykorzystaniem należącego do niego sprzętu. W interpretacji nr 11 GIP uznał, że planowane zatrudnienie kelnerów na podstawie umów zlecenia będzie w opisanych warunkach w rzeczywistości odpowiadało stosunkowi pracy.
Decydujące znaczenie ma nie sezonowy charakter pracy, stawka godzinowa czy możliwość zawarcia umowy tylko na kilka miesięcy, lecz sposób jej wykonywania: praca według ustalonego grafiku, w miejscu wskazanym przez zatrudniającego, pod jego nadzorem i z wykorzystaniem jego sprzętu oraz środków ochrony wskazuje na podporządkowanie pracownicze.
GIP podkreślił przy tym, że nawet pewna samodzielność pracownika w wykonywaniu poszczególnych czynności nie wyklucza stosunku pracy, jeżeli to zatrudniający organizuje czas, miejsce i zasadnicze ramy pracy.
Interpretacja GIP nr 12
Interpretacja nr 12 dotyczy możliwości współpracy z fryzjerami i barberami na podstawie umów B2B, w ramach których wykonywaliby usługi strzyżenia, stylizacji, pielęgnacji i golenia na rzecz klientów salonów. Usługodawcy samodzielnie ustalaliby swoją dostępność i sposób wykonywania usług, mogliby korzystać z zastępstwa oraz świadczyć usługi dla innych podmiotów. GIP uznał za nieprawidłowe stanowisko, zgodnie z którym współpraca z barberami i fryzjerami w ramach umowy o świadczenie usług nie będzie stosunkiem pracy.
Kluczowe okazało się to, że usługodawcy mają być organizacyjnie włączeni w działalność salonu, tj. wykonywać usługi w jego lokalu, korzystać z infrastruktury zapewnionej przez salon, obsługiwać klientów za pośrednictwem jego systemu rezerwacyjnego i płatniczego oraz działać według zasad ustalonych przez salon. GIP podkreślił, że samodzielność w wyborze godzin i techniki wykonywania usług czy możliwość posłużenia się zastępcą nie przesądza o cywilnoprawnym charakterze współpracy, jeżeli w praktyce dominują cechy podporządkowania organizacyjnego i ekonomicznego.
Podsumowanie 12 interpretacji GIP
Analizowane interpretacje pokazują, że przy wyborze podstawy zatrudnienia kluczowe znaczenie ma rzeczywisty sposób wykonywania pracy, a nie formalna nazwa umowy. O stosunku pracy mogą świadczyć przede wszystkim: podporządkowanie, organizowanie pracy przez zleceniodawcę, określanie miejsca i czasu jej wykonywania, bieżący nadzór oraz włączenie wykonawcy w strukturę przedsiębiorstwa. Z kolei rzeczywista samodzielność, możliwość decydowania o sposobie i czasie realizacji zadań, brak obowiązku przyjmowania zleceń czy możliwość posłużenia się zastępcą przemawiają za cywilnoprawnym charakterem współpracy.
Ważny fragment
Ostatecznie nie decyduje więc to, jak strony nazwą łączącą je umowę, ale to, jak ta współpraca funkcjonuje w praktyce.
Jakie mogą być skutki przekwalifikowania umów dla działów kadr i płac?
W praktyce zakwestionowanie modelu współpracy może uruchomić wieloetapowy proces korekt kadrowych i finansowych, obejmujący nie tylko bieżące zatrudnienie, ale również wcześniejsze okresy. Dlatego dla działów kadrowych szczególnie istotne jest odpowiednio wczesne zidentyfikowanie współprac, które pod względem faktycznego sposobu wykonywania pracy mogą wykazywać cechy stosunku pracy.
Przekwalifikowanie umowy na umowę o pracę może oznaczać konieczność uzupełnienia dokumentacji pracowniczej, ponownego przeliczenia wynagrodzeń i dodatków, rozliczenia czasu pracy oraz nadgodzin, a także korekty rozliczeń z ZUS i urzędem skarbowym. W niektórych przypadkach może również prowadzić do ustalenia zaległych uprawnień pracowniczych, wyrównania wynagrodzeń oraz powstania zaległych składek, podatków i świadczeń wraz z odsetkami.
Analiza dotychczasowych interpretacji Głównego Inspektora Pracy pokazuje, że o kwalifikacji współpracy nie decyduje nazwa umowy, lecz rzeczywiste warunki jej wykonywania.
Tym samym umowa zlecenia czy kontrakt B2B mogą zostać uznane za stosunek pracy, jeżeli w praktyce występują takie elementy, jak: podporządkowanie, wykonywanie zadań w określonym miejscu i czasie, bieżący nadzór czy organizacyjne włączenie wykonawcy w działalność firmy. Z kolei za cywilnoprawnym charakterem współpracy przemawiają przede wszystkim samodzielność, swoboda organizacji pracy oraz możliwość powierzenia zadań zastępcy.
Czytaj także: