Przepisy podatkowe zdają się jednak nie być do końca przystosowane, a specyfika tego mechanizmu nadal rodzi pytania o prawidłowe ujęcie skutków podatkowych.
Po co łączą się spółki? Biznesowe tło połączeń w pigułce
Połączenie spółek to proces, który co do zasady stosowany jest w celu uporządkowania struktury grupy kapitałowej, co często oznacza optymalizację biznesu, dzięki efektowi synergii lub ograniczenia kosztów zarządczych.
W praktyce połączenie polega na tym, że dwa odrębne podmioty łączą się w jeden, a wszelkie prawa, obowiązki, umowy czy zezwolenia przechodzą zasadniczo automatycznie na spółkę przejmującą w ramach tzw. sukcesji uniwersalnej.
Od strony biznesowej istotne jest ustalenie, który podmiot będzie spółką przejmowaną, a który spółką przejmującą.
google news
Bądź na bieżąco ze zmianami w prawie, podatkach i księgowości! Zaobserwuj nas w Wiadomościach Google
Co wyróżnia połączenie odwrotne?
Jednym z rodzajów połączenia wskazanym w Kodeksie Spółek Handlowych (dalej: KSH) jest połączenie przez przejęcie. W jego ramach dochodzi do przeniesienia składników majątkowych spółki przejmowanej na rzecz spółki przejmującej. W klasycznym przypadku, w zamian za przejęty majątek, spółka przejmująca zobowiązana jest do wydania udziałów lub akcji własnych na rzecz wspólników spółki przejmowanej w ramach swoistego wynagrodzenia.
W przypadku połączenia odwrotnego spółka córka nabywa (a następnie przekazuje) szczególny składnik majątku spółki matki jakim są własne udziały lub akcje. Dopiero od nowelizacji KSH z 2020 r. taki proces stał się pozbawionym wątpliwości prawnych, a od tego czasu downstream merger staje się coraz popularniejsze.
Połączenie odwrotne ma swoje zastosowanie najczęściej, gdy spółka zależna prowadzi kluczową działalność operacyjną, posiadając rozpoznawalną marką lub zasoby, które powinny pozostać centralnym punktem funkcjonowania grupy.
Rozwiązanie to bywa również wykorzystywane w strukturach, w których spółka dominująca pełni przede wszystkim funkcję holdingową, bez istotnej działalności operacyjnej.
Na czym polega neutralność procesów połączeń spółek?
Ważny fragment
Na gruncie polskich przepisów podatkowych, implementujących prawo europejskie, reorganizacje takie jak połączenia co do zasady powinny być neutralne podatkowo, a ewentualne opodatkowanie jest możliwe jedynie w ściśle określonych przypadkach
przede wszystkim, gdy reorganizacja ma charakter unikania lub uchylania się od opodatkowania.
Powyższa zasada ma swoje odzwierciedlenie w przepisach Ustawy CIT, dzięki czemu, ze względu na konstrukcję przepisów, z reguły przychód do opodatkowania nie powstaje zarówno po stronie spółki przejmowanej jak i stronie spółki przejmującej oraz wspólników tych spółek. Zwracamy jednak uwagę, że od wskazanej reguły przepisy przewidują wyjątki w zakresie tzw. drugiej reorganizacji (o czym pisaliśmy także tutaj).
Wątpliwości podatkowe
Pomimo wspomnianych zmian na gruncie KSH, przepisy podatkowe zdają się w dalszym ciągu nie być do końca przystosowane do tej formy połączenia. Jeden z przepisów, wiąże ryzyko powstania przychodu z porównaniem wartości przejmowanego majątku z wartością emitowanych przez spółkę przejmującą udziałów/akcji – a w przypadku połączenia odwrotnego z reguły nie dochodzi do emisji, a jedynie wydania udziałów własnych na rzecz wspólników spółki przejmowanej. Nawiasem mówiąc, podobne wątpliwości dotyczyły procesu tzw. połączenia uproszczonego (połączenie bez emisji spółek pod wspólną kontrolą), jednak je ustawodawca zdecydował się na drodze nowelizacji Ustawy CIT rozwiązać (o czym pisaliśmy tutaj).
W praktyce, organy podatkowe powszechnie akceptują jednak neutralność połączeń odwrotnych. Spółka przejmująca nie dokonuje emisji nowych udziałów (akcji), ale wydaje wspólnikom spółki przejmowanej istniejące udziały (akcje) własne (objęte w wyniku połączenia odwrotnego) – w zamian za przejęty majątek spółki przejmowanej.
Organy potwierdzają, że wartość majątku spółki przejmowanej jest zatem „ceną”, za którą wspólnicy spółki przejmowanej nabywają udziały (akcje) spółki przejmującej przydzielane w wyniku połączenia odwrotnego. Dlatego, w przypadku połączenia odwrotnego, wartością za jaką obejmowane są udziały (akcje) spółki przejmującej przez spółkę przejmującą będzie wartość majątku spółki przejmowanej, co należy odczytać właśnie jako wartość emisyjną o której mowa w przepisie.
Końcowo, podkreślić trzeba, że neutralność podatkowa procesu zależy również od prawidłowego uzasadnienia ekonomicznego. W przypadku braku takiego organ może podważyć neutralność procesu poprzez zastosowanie szczególnej klauzuli przeciwko unikania opodatkowania (SAAR) lub ogólnej klauzuli przeciwko unikania opodatkowania GAAR
Czytaj raport: 10 lat GAAR – jak klauzula zmieniła polski system podatkowy? [RAPORT]
Połączenie odwrotne, choć specyficzne w swojej konstrukcji, staje się coraz częściej stosowanym narzędziem porządkującym struktury grup kapitałowych, pozwalając na zachowanie kluczowych aktywów i funkcji w spółkach operacyjnych. Pomimo pewnych wątpliwości na gruncie podatkowym, praktyka organów potwierdza jego neutralność, co dodatkowo wzmacnia atrakcyjność tego rozwiązania, należy jednak pamiętać o właściwym uzasadnieniu biznesowym i ekonomicznym procesu.
Czytaj więcej: